Mỗi khi tháng Tám âm lịch về, phố phường lại bắt đầu xuất hiện những chiếc đèn lồng đủ màu, tiếng trống lân rộn ràng và những hộp bánh Trung thu được bày bán khắp nơi. Với trẻ nhỏ, đây là dịp để rước đèn, phá cỗ. Với người lớn, Trung thu lại gợi nhớ về những buổi tối cả gia đình quây quần bên mâm cỗ và ngắm trăng. Nhưng nguồn gốc Tết Trung thu thực sự bắt đầu từ đâu?
Tết Trung thu là ngày nào?
Tết Trung thu diễn ra vào Rằm tháng Tám âm lịch, thời điểm Mặt Trăng tròn và sáng.
Trong quan niệm truyền thống, đây là thời điểm giữa mùa thu. Người xưa thường gắn ngày này với việc thưởng trăng, bày cỗ và tổ chức các hoạt động cộng đồng.
Theo các tư liệu văn hóa, Trung thu ở Việt Nam dần trở thành một dịp vừa mang ý nghĩa gia đình, vừa là ngày hội dành cho trẻ em.
Năm 2026, Tết Trung thu rơi vào ngày 25/9/2026 dương lịch.
Nguồn gốc Tết Trung thu có phải từ Trung Quốc?
Đây là phần thường gây nhiều tranh luận.
Một số tài liệu cho rằng phong tục Trung thu ở Việt Nam chịu ảnh hưởng từ văn hóa Trung Hoa. Các tư liệu cũng ghi nhận quá trình giao lưu văn hóa với Trung Hoa và Nhật Bản, sau đó hình thành những nét riêng trong đời sống địa phương.
Tuy nhiên, việc khẳng định toàn bộ Tết Trung thu Việt Nam bắt nguồn trực tiếp từ Trung Quốc là chưa đủ cơ sở.
Một số nghiên cứu và tư liệu văn hóa lại nhấn mạnh mối liên hệ của Trung thu với nền văn minh nông nghiệp, thời điểm mùa màng và hoạt động cầu mong mưa thuận gió hòa. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch từng dẫn lại quan điểm cho rằng Trung thu của người Việt có nguồn gốc gắn với nền văn minh nông nghiệp và là thời điểm người dân tổ chức hội hè, vui chơi sau một chu kỳ sản xuất.
Vì vậy, có thể hiểu Trung thu ở Việt Nam là kết quả của nhiều lớp văn hóa được tiếp nhận, biến đổi và bản địa hóa qua thời gian, thay vì chỉ có một nguồn gốc duy nhất.
Những sự tích nổi tiếng gắn với Tết Trung thu
Hằng Nga và Hậu Nghệ
Đây có lẽ là câu chuyện quen thuộc nhất khi nhắc đến cung trăng.
Theo truyền thuyết, Hậu Nghệ là người đã bắn hạ chín trong mười mặt trời để cứu nhân gian. Sau đó, chàng được ban thuốc trường sinh. Hằng Nga – vợ Hậu Nghệ – uống thuốc và bay lên cung trăng.
Từ đó, hình ảnh Hằng Nga, cung trăng và Thỏ Ngọc trở thành những biểu tượng quen thuộc mỗi mùa Trung thu.
Vua Đường Minh Hoàng du ngoạn cung trăng
Một truyền thuyết khác kể rằng vào một đêm Rằm tháng Tám, vua Đường Minh Hoàng được một đạo sĩ đưa lên cung trăng.
Sau khi trở về, nhà vua vẫn nhớ khung cảnh nơi tiên giới nên cho tổ chức những hoạt động thưởng trăng, bày tiệc và treo đèn vào dịp Rằm tháng Tám.
Câu chuyện này từng được ghi lại trong các tài liệu về phong tục Trung thu ở Việt Nam, nhưng chính các nhà nghiên cứu cũng lưu ý rằng đây là điển tích dân gian, không phải một bằng chứng lịch sử chắc chắn về sự ra đời của lễ hội.
Chú Cuội – chuyện dân gian Việt Nam
Nếu Hằng Nga gắn với cung trăng trong truyền thuyết Trung Hoa thì với người Việt, hình ảnh Chú Cuội ngồi dưới gốc cây đa lại gần gũi hơn rất nhiều.
Theo truyện dân gian, Cuội vì níu cây đa thần nên bị kéo lên cung trăng cùng với cây. Từ đó, trẻ em nhìn lên Mặt Trăng vào những đêm trăng sáng và tưởng tượng thấy hình ảnh Chú Cuội dưới gốc đa.
Câu chuyện này góp phần tạo nên một thế giới Trung thu rất riêng trong ký ức của nhiều thế hệ trẻ em Việt Nam.
Vì sao Trung thu lại trở thành Tết thiếu nhi?
Ngày nay, nhắc đến Trung thu là nhắc đến trẻ em.
Nhưng ý nghĩa của ngày lễ không chỉ dừng ở việc vui chơi. Trong đời sống người Việt, Trung thu còn được xem là dịp đoàn viên, sum họp và dành thời gian cho gia đình.
Trẻ em được rước đèn, phá cỗ, xem múa lân; người lớn chuẩn bị mâm cỗ, bánh trái và cùng nhau thưởng trăng.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng nhấn mạnh giá trị của Tết Trung thu nằm ở tinh thần yêu thương, san sẻ và đoàn viên.
Những phong tục đặc trưng của Tết Trung thu Việt Nam
Rước đèn
Đèn ông sao, đèn kéo quân, đèn cá và nhiều loại đèn thủ công khác đã trở thành hình ảnh quen thuộc trong đêm Trung thu.
Trẻ em cầm đèn đi thành từng nhóm, vừa đi vừa hát, tạo nên không khí náo nhiệt khắp các con phố và làng quê.
Phá cỗ, thưởng trăng
Mâm cỗ Trung thu thường có bánh nướng, bánh dẻo, hoa quả và nhiều loại bánh trái khác.
Gia đình cùng nhau ngồi dưới ánh trăng, thưởng thức bánh và trò chuyện. Chính khoảnh khắc quây quần này tạo nên ý nghĩa Tết đoàn viên của Trung thu.
Múa lân, múa sư, múa rồng
Tiếng trống lân gần như là âm thanh không thể thiếu trong đêm Trung thu.
Những màn múa lân không chỉ thu hút trẻ nhỏ mà còn tạo nên không khí lễ hội cho cả khu phố, làng quê và các khu dân cư.
Tại Hội An, Tết Trung thu còn có những hoạt động văn hóa đặc trưng như múa thiên cẩu, rước đèn, múa lân, sư, rồng và bày mâm cỗ thưởng trăng. Lễ hội Tết Trung thu ở Hội An đã được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Tết Trung thu ngày nay có gì thay đổi?
Trung thu hiện đại đã có nhiều thay đổi so với trước đây.
Những chiếc đèn thủ công truyền thống xuất hiện bên cạnh các loại đèn điện tử. Mâm cỗ gia đình có thêm nhiều món mới. Các chương trình vui chơi, workshop, sự kiện tại trung tâm thương mại và khu dân cư cũng ngày càng phổ biến.
Dù hình thức thay đổi, những giá trị cốt lõi của Trung thu vẫn được giữ lại: trẻ em vui chơi, gia đình sum họp và mọi người dành thời gian cho nhau.
Đó cũng là lý do Tết Trung thu vẫn có một vị trí đặc biệt trong đời sống văn hóa Việt Nam sau nhiều thế hệ.
Nguồn gốc Tết Trung thu – câu chuyện vẫn tiếp tục được kể
Nếu chỉ hỏi “Tết Trung thu có nguồn gốc từ đâu?”, có lẽ rất khó đưa ra một câu trả lời ngắn gọn và tuyệt đối.
Có những lớp văn hóa đến từ quá trình giao lưu với Trung Hoa; có những cách lý giải gắn với đời sống nông nghiệp; lại có những câu chuyện rất Việt Nam như Chú Cuội, cây đa và những đêm phá cỗ dưới ánh trăng.
Qua thời gian, tất cả được tiếp nhận, biến đổi và hòa vào đời sống người Việt để tạo nên một mùa Trung thu rất riêng.
Và có lẽ, điều khiến Trung thu tồn tại lâu đến vậy không chỉ nằm ở nguồn gốc của nó, mà ở những ký ức được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác – một chiếc đèn ông sao, tiếng trống lân ngoài ngõ, miếng bánh Trung thu được chia đôi hay một buổi tối cả gia đình cùng ngồi ngắm trăng.
